Саналуучу/саналбаган зат атооч + артикл
1) Негизги айырма
- Саналуучу (Countable) — «санаала» болот: a book, two books.
- Жекелик: ар дайым a/an же the талап кылат.
- Көптүк: ∅ (жалпы) же the (конкреттүү).
- Саналбаган (Uncountable) — масса/түшүнүк: water, rice, information, furniture.
- Жалпы мааниде ∅, конкреттешсе the.
- «Бир даана» кылыш үчүн бирдик сөздөрү колдонулат: a glass of water, a piece of information.
2) Артиклдер кантип иштейт?
A) Саналуучу зат атооч
- A/An — биринчи жолу, белгисиз бир даана:
I bought a book.
- The — конкреттүү/мурун айтылган:
The book you gave me was great.
- Көптүк (жалпы) — ∅:
Books (∅) are expensive nowadays.
- Көптүк (конкреттүү топ) — the:
the books on the table
B) Саналбаган зат атооч
- Жалпы — ∅:
Water (∅) is essential.
Information (∅) spreads fast.
- Конкреттүү — the:
the water in this bottle; the information you sent
- Бирдиктештирүү (a/an түз берилбейт → measure words):
a glass of water, a bottle of milk, a piece of advice/news/furniture, a slice of bread, a loaf of bread
3) Кайсы сөздөр саналбаганга кирет? (типтүү)
- Суюктуктар/материялар: water, milk, oil, air, sand, sugar, rice
- Абстрактылар: advice, information, knowledge, progress, research, traffic
- Жыйнак/жабдык: furniture, equipment, luggage, baggage, jewelry, money
- Иштөө тармагы/сабак: music, physics, economics (сабак катары)
Экзам капкан: ✗ informations, advices, equipments — мындай көптүк формалар жок.
4) Some/Any, Much/Many, A few/A little
- some (утургал/макул сунуш, ыңгайлу контекст): some water; some books
- any (суроо/жокко чыгаруу): any water?; not any books
- many (көптүк санаалуучу): many books
- much (саналбаган): much water
- a few (жакшы мааниде «бир аз, жетишерлик» санаалуучу): a few apples
- few (терс нюанс «аза, жетишсиз» санаалуучу): few apples
- a little (жакшы нюанс саналбаган): a little time
- little (терс нюанс саналбаган): little time
5) «Countable vs Uncountable» мааниге жараша өзгөрөт
Айрым сөздөр мааниге жараша өзгөрөт:
- paper: зат катары «кагаз» (unc.): I need ∅ paper.;
«газет/макала» (count.): I read a paper.
- experience: «тажрыйба» (unc.): He has ∅ experience.;
«окуя/көрүнүш» (count.): two interesting experiences
- chicken: «эт» (unc.); «бир канаттуу» (count.): a chicken
- coffee: зат/суусундук (unc.), бирок «бир стакан» дегенде count.: two coffees (=two cups)
6) Жыйынтык формулалар (шпаргалка)
| Түр | Жалпы | Конкреттүү | «Бир даана» кылуу |
|---|---|---|---|
| Саналуучу (Sg) | — | the / a/an | a/an + N |
| Саналуучу (Pl) | ∅ | the + N | саны менен: two N |
| Саналбаган | ∅ | the + N | a piece/glass/bottle/slice/loaf of + N |
7) Экзамен капкандар
- ✗ an information, an advice → ✔ a piece of information/advice
- ✗ the water is important (жалпысында) → ✔ Water is important;
конкреттүү болгондо: ✔ the water in this glass
- ✗ I have many informations → ✔ much information / a lot of information
- News — саналбаган: ✔ good news (✗ a news, newses)
- The + plural for generic көп учурда керексиз: ✔ Cars are expensive (✗ The cars are expensive — эгер жалпы айтсаңыз)
8) Тез мисалдар
- I need ∅ advice. / I need a piece of advice.
- He bought a car. / Cars (∅) are expensive.
- We had ∅ lunch early. / The lunch we had was tasty.
- Do you have any money? / I don’t have much money.
- We still have a little time. (жакшы) vs We have little time. (жетишсиз)
9) Өзүн текшер (5 суроо, жооп өзүңдө)
- I need ___ information about the course.
- She gave me ___ piece of advice.
- ___ students in this class are ready. (конкреттүү топ)
- We bought ___ apples and ___ water.
- ___ furniture in the room is new. (жалпы/конкреттүү?)
Күткөн жоопдун шаблону:
- ∅ / the (эгер конкреттүү болсо) 2) a 3) the 4) some / ∅ (саналбаган, жалпы) 5) the (эгер бөлмөдөгү белгилүү жыйнак жөнүндө) же ∅ (жалпы нерсе тууралуу айтуу сейрек контекстте).