Уникалдуулук, бир дааналык: the менен колдонуу
1) Негизги принцип
the — угарман/окурманга бир дааналык менен белгилүү болгон нерсеге коюлат:
- дүйнөдө же конкреттүү контекстте жалгыз;
- сүйлөмдө/мәтиндеги башка сөздөр тактап, аны жападан-жалгыз кылып турат.
2) Табигый жана коомдук «бир дааналар»
- Асман телолору/жаратылыш кубулуштары: the sun, the moon, the Earth, the sky, the atmosphere, the climate, the weather
Адистик контекстте «бир нече» болушу мүмкүн: a sun in that galaxy (астрономияда).
- Уюмдар/институттар: the government, the police, the army, the media (жалпысынан институт катары бир даана түшүнүлөт).
- Уникалдуу объекттер/жайлар: the North Pole, the Equator, the Internet.
3) Кызмат/наам/ролдор
- Жалпы кесип/ролду атаганда → a/an:
She is a prime minister. (кесибин айттык, кайсы өлкө белгисиз)
- Так кызмат + конкреттештирүү → the:
the Prime Minister of the UK; the President of the company
the captain of our team
- Контекстте бирөө гана ролду ээлесе → the:
(In our cabinet) the Prime Minister will speak.
Жазылышы: мамлекеттик эң жогорку кызматтар көбүнчө чыныгы аттын ордуна титул катары баш тамга менен: the Prime Minister, the President.
Эгер титулдан кийин аты-жөн келсе, көбүнчө the алынат: Prime Minister Sunu will speak (артикль жок).
4) «Бир дааналыкты» түзгөн аныктоочтор
- Суперлативдер: the best, the most important
- Тартип сандары: the first/second/last
- the same / the only / the very: the only option; the same idea; the very place
- Чектөөчү фразалар (of-фраза, relative clause):
the capital of Kyrgyzstan; the road to the airport; the book that you mentioned
Бул аныктоочтор топ ичинен так бир нерсени бөлүп чыгарып, the талап кылат.
5) «Бир дааналык» контекст аркылуу
Кээде нерсе дүйнөдө жалгыз болбосо да, ситуацияда жалгыз болуп калат:
- Open the door, please. (биз турган бөлмөдөгү бир эле эшик)
- Turn off the light. (бөлмөдөгү жарык)
- I left it in the car. (биз экөөбүз билген конкреттүү машина)
6) Экзам капкандары
- Кызмат vs титул
- ✔ She is a minister. (кесип)
- ✔ The Minister of Education (так кызмат)
- Жалпылоо үчүн the
- ✗ The lion is dangerous — энциклопедикалык стильде туура, бирок экзамде коопсуз формалар:
✔ Lions are dangerous / ✔ A lion is dangerous
- Асман телосу «a» боло алабы?
- Ооба, адистик/көп дүйнө контекстинде: a sun in a distant system
- Бирок күнүмдүк сүйлөдө: the Sun/Earth/Moon
- the only / the same / the very ар дайым the менен:
- ✔ the only way; the same problem; the very moment
- Ата-энеге тиешелүү дене бөлүктөрү — көп учурда the:
- He was hit on the head. (possessive’s ордуна the колдонулат)
7) Тез текшерүү (өзүңдү сына)
- ___ Prime Minister of Canada will visit tomorrow. → the
- She is ___ prime minister with a reform plan. → a
- Kara-Jorgo Peak isn’t ___ highest in Tien Shan. → the
- Close ___ window; it’s cold. → the (контекстте бир даана)
- Scientists found ___ sun in that system. → a (астрономиялык контекст)
