C1. Артиклдер: a/an → the → ∅ (нөлдүк артикль)
1) Негизги идея (кыскача)
- a/an — бир, белгисиз нерсени биринчи ирет айтууда (жекелик, саналуучу).
- the — так белгилүү/маалым нерсе, бир дааналык, же контексттен түшүнүктүү.
- ∅ — артикль жок: көптүк жалпы мааниде, саналбаган жалпы мааниде, тилдер/спорт/институт катары колдонулганда.
A) a / an
a/an — саналуучу жекелик зат атооч алдында.
- Форма:
- a — үнсүз үндөн башталганда: a book, a teacher, a university (жазылышы u, үнү /juː/ → a).
- an — үндүү үндөн башталганда: an apple, an hour (hour — /aʊə/).
- Маани: «бир», «кайсы экени белгисиз» → I saw a dog.
- Категория/кызмат: She is a doctor.; Bishkek is a city.
- Өлчөм-узактык: once a week; a hundred soms.
- Туруктуу айкаштар: such a good idea; quite a long day; what a mess!
Экзамдик капкан: a/an көптүк/саналбаган менен түз келбейт: ✗ a waters, a informations. → a glass of water; a piece of information.
B) the
the — угарманга маалым/конкреттүү, же уникалдуу объект.
- Кайра айтуу (анапора): I saw a dog. The dog was black.
- Уникалдуулук: the sun, the sky, the internet, the Prime Minister
- Контексттен түшүнүктүү: (In the room) Close the window.
- Суперлатив/тартип саны: the best; the most important; the first/second
- Музыка куралы/бий: play the piano; love the waltz
- Группа катары сын атооч: the rich; the young
- of-фраза менен конкреттештирүү: the capital of Kyrgyzstan; the end of the street
Капкан: Жалпылоо үчүн the + жалгыз жекелик эмес, көптүк же саналбаган колдонуңуз:
✗ The lion is dangerous. ✔ Lions are dangerous. / ✔ The lions in this zoo… (конкреттүү топ).
C) ∅ (нөлдүк артикль)
- Көптүк жалпы маани: Students (∅) need practice.
- Саналбаган жалпы маани: Water (∅) is essential; Information (∅) is power.
- Тил/предмет/спорт: speak English (∅); study physics (∅); play football (∅)
- Туруктуу айкаштар (институт/жөрөлгө): go to bed, go home, at work, at sea; for breakfast/lunch/dinner; by car/bus/train; on foot
Капкан: have breakfast (∅), бирок конкреттүү болгондо the: The breakfast we had yesterday was great.
D) Географиялык аттар (эстеп калчу шаблон)
- Өлкөлөр/шаарлар/континенттер: ∅ → Kyrgyzstan, Paris, Asia
- Өзгөчө (көптүк/кыска формалар): the → the Netherlands, the Philippines, the USA, the UK, the UAE
- Дарыя/деңиз/океан/канал: the → the Naryn, the Thames, the Pacific, the Panama Canal
- Тоо чынжырлары/чөлдөр/арал топтору: the → the Tien Shan, the Alps, the Sahara, the Maldives
- Бир чоку (жалгыз тоо): ∅ → Everest, Fuji
- Көлдөр: көбүнчө ∅ → Issyk-Kul, Lake Baikal, Lake Issyk-Kul
Капкан: the Lake Issyk-Kul ✗ → Lake Issyk-Kul ✔ (эгер Lake алдын болсо, ∅).
E) Институт vs имарат
- Институт (функция/максат): ∅ → at school, in hospital, at university → He is in hospital.
- Имарат (жай): the → He went to the hospital to visit his friend.; The meeting is at the school.
Капкан: in the hospital ≠ in hospital (биринчиси — имарат; экинчиси — дарылануу).
F) Саналуучу vs саналбаган
- Саналуучу: a/an (жекелик) / the (конкреттүү) / ∅ (көптүк жалпылоо)
- a student; the student we met; students (∅) are tired today.
- Саналбаган: адатта ∅ (жалпы) / the (конкреттүү) / өлчөм бирдиги менен
- information (∅); the information you sent; a piece of advice/water/news.
G) «3-эреже» жыйнагы
- a/an — биринчи айтылган, белгисиз бир нерсе (an hour; a university).
- the — кайра айтылган, уникалдуу, контексттен белгилүү (the sun; the first; play the piano).
- ∅ — көптүк/саналбаган жалпы, тил/спорт/жөрөлгө/институт (students; water; speak English; go to bed; in hospital).
H) Тез мисалдар
- He bought a car. → белгисиз бир даана
- The car is red. → конкреттүү/мурун айтылган
- Cars (∅) are expensive. → жалпы категория
- We swam in the Mediterranean. → деңиз — the
- She is in hospital (∅). / They visited the hospital.
- I need ∅ information. / The information you sent was helpful.
