Главная / Предметы / Химия ЖРТ / Органикалык эмес химия / Фосфор жана анын кошулмалары
| Касиет | Маани | | ----------------------- | ---------------------------------- | | Хим. белгиси | P | | Атом номери | 15 | | Топ / Период | 5A (15-топ), 3-период | | Электрон конфигурациясы | 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p³ | | Валенттүүлүк | III, V (3, 5) ✅ | | Табияттагы абалы | Кошулма түрүндө (PO₄³⁻, Ca₃(PO₄)₂) |
| ТҮРҮ | Сыпаттамасы | | ---------------- | ------------------------------------------------ | | Ак фосфор | Уулуу, жарыкта жаркылдайт, абада күйөт | | Кызыл фосфор | Туруктуу, күйбөйт, спичка кутусунда колдонулат ✅ | | Кара фосфор | Металл сыяктуу касиетке ээ, өтө туруктуу |
→ Ак фосфор пайда болот
→ Ак порошок пайда болот
→ Бирок фосфор оксиддери сууда кислоталарды берет (төмөндө кара)
→ Ак порошок, гигроскопиялуу (суу менен оңой реакция кылат)
→ Орто фосфор кислотасы (фосфор кислотасы)
| Белги | Мүнөздөмөсү | | -------- | ----------------------------------------------------- | | H₃PO₄ | Орто күчтүү кислота ✅ | | Түзүлүшү | 3 протон (H⁺) бере алат (үч негиздүү) | | Колдонмо | Тыңайткычтар, сода, металл иштетүү, кола суусундугу ✅ |
→ Натрий фосфаты пайда болот
| Туз | Формуласы | Колдонулушу | | -------------------- | --------- | ------------------------------ | | Кальций фосфаты | Ca₃(PO₄)₂ | Тыңайткычтарда, сөөк курамында | | Натрий дигидрофосфат | NaH₂PO₄ | Буфер эритмелерде | | Амонний фосфаты | (NH₄)₃PO₄ | Тыңайткыч катары |
→ Фосфор → Оксид → Кислота → Туз
1. Фосфор кандай валенттүүлүк көрсөтөт? А) Тек −3 Б) 2 гана В) III жана V ✅ Г) 0
2. Фосфор кислотасы кандай кислота? А) Бир негиздүү Б) Эки негиздүү В) Үч негиздүү ✅ Г) Амфотер
3. 4P + 5O₂ → ? А) P₂O₃ Б) P₂O₅ ✅ В) PO Г) PH₃
4. H₃PO₄ + NaOH → ? А) NaCl Б) NaH₂PO₄ В) Na₃PO₄ ✅ Г) Na₂SO₄
5. P₂O₅ + H₂O → ? А) PH₃ Б) H₃PO₄ ✅ В) HPO₃ Г) Na₃PO₄