Главная / Предметы / Химия ЖРТ / Жалпы химия / Химиялык байланыш. Химиялык байланыштын түзүлүү механизмдери. Химиялык байланыштын типтери. Химиялык байланыштын мүнөздөмөсү (узундугу, уюлдуулугу)
(Түзүлүш механизмдери, түрлөрү жана мүнөздөмөлөрү менен)
Химиялык байланыш — бул атомдорду же иондорду молекулага же кристаллга бириктирип турган күч.
📌 Байланыштар — электрондордун бөлүшүүсү же берилүүсү аркылуу пайда болот.
Электрон алмашуу (электронду берүү же алуу): → Иондук байланышта болот.
Электрондук жуп түзүү (электрондорду бөлүшүү): → Коваленттик байланышта болот.
Электрон булутунун ортоктошуусу: → Металлдык байланышта.
| Тип | Кандайча түзүлөт | Мисал | Өзгөчөлүгү | | ------------------------ | ------------------------------------- | ----------- | --------------------------- | | Иондук | Электрон берүү/кабыл алуу | NaCl | Катуу, кристаллдык, ийилгис | | Коваленттик | Электрондорду бөлүшүү | H₂, O₂, H₂O | Газ, суюктук, молекулалуу | | Металлдык | Электрон булуту ичинде жалпы колдонуу | Fe, Cu | Жакшы өткөргүч, ийилме | | Водороддук (кошумча) | H – F, O, N менен байланыш түзөт | H₂O, NH₃ | Алсыз, бирок маанилүү |
| Зат | Байланыш түрү | Себеби | | ---- | ---------------------- | ------------------------------------- | | NaCl | Иондук | Na → электрон берет, Cl ← кабыл алат | | H₂ | Коваленттик (полюссуз) | H — H (тең бөлүшөт) | | HCl | Коваленттик (полярдуу) | H ← Cl (электрон Clге жакын) | | Fe | Металлдык | Электрондор жалпылашкан булутта жүрөт |
📌 Мисал:
Электрондордун бир атомго көбүрөөк тартылышы байланыштын полярдуулугун жаратат.
| Тип | Түшүндүрмө | Мисал | | ------------ | -------------------------------- | -------- | | Полюссуз | Электрондор тең бөлүшөт | H₂, O₂ | | Полярдуу | Электрондор бир атомго жакын | HCl, H₂O | | Иондук | Электрон толук берилет же алынат | NaCl |
📌 Электроотрицательдүүлүк айырмасы чоң болсо → полярдуулук жогору
1. Кайсы затта иондук байланыш бар? А) O₂ Б) CO₂ В) NaCl ✅ Г) NH₃
2. HCl молекуласындагы байланыш кандай? А) Полярдуу коваленттик ✅ Б) Полюссуз В) Иондук Г) Металлдык
3. Электрондор тең бөлүшүлгөн байланыш түрү? А) Иондук Б) Полярдуу коваленттик В) Полюссуз коваленттик ✅ Г) Металлдык
4. Кайсы байланыш түрү электр өткөрүмдүүлүккө ээ? А) Коваленттик Б) Металлдык ✅ В) Иондук Г) Водороддук