Главная / Предметы / Химия ЖРТ / Органикалык химия / Чектүү көмүр суутектектер (алкандар, циклоалкандар)
Алкандар – көмүр суутектин чектүү түрү (single bond, бир байланыштуу). Алар көмүртек атомдору түз же бутакталган чынжыр менен биригип, ар бири суутек менен толук байланыш түзгөн заттар.
| Алкан | Формула | Мол. масса (г/моль) | | ------ | ------- | ------------------- | | Метан | CH₄ | 16 | | Этан | C₂H₆ | 30 | | Пропан | C₃H₈ | 44 | | Бутан | C₄H₁₀ | 58 | | Пентан | C₅H₁₂ | 72 |
Изомериясы → Скелеттик (түз жана бутакталган)
C₄H₁₀
Алкандар химиялык жактан инерттүү (анча активдүү эмес), бирок төмөнкү реакцияларга кирет:
📌 Метан + Хлор (жарыкта):
→ Метилхлорид жана туз кычкыл пайда болот.
📌 C₄H₁₀ + O₂ → CO₂ + H₂O + жылуулук
→ Жылуулук бөлүнүп чыгат (энергетикалык отун).
→ CO же C (киптяк) пайда болот.
Циклоалкандар – чынжыр эмес, жабык шакек формасындагы чектүү көмүр суутектер.
→ Алкендерге окшош формула, бирок бир гана байланыштуу!
| Циклоалкан | Формула | Структура | | ----------- | ------- | ------------ | | Циклопропан | C₃H₆ | 3 атом шакек | | Циклобутан | C₄H₈ | 4 атом шакек | | Циклопентан | C₅H₁₀ | 5 атом шакек |
→ Көп учурда ароматтык кошулмалардан айырмаланып, кош байланыштары жок.
1. C₄H₁₀ – канча изомери бар? А) 1 Б) 2 ✅ В) 3 Г) 4
2. Алкандын жалпы формуласы кайсы? А) CₙH₂ₙ Б) CₙH₂ₙ₊₂ ✅ В) CₙH₂ₙ₋₂ Г) CₙH₂ₙO
3. Алкан күйгөндө эмне пайда болот? А) Суу жана көмүр кычкыл газы ✅ Б) Спирт В) Альдегид Г) Метанол
4. Циклопентандын формуласы кайсы? А) C₅H₁₂ Б) C₅H₁₀ ✅ В) C₅H₈ Г) C₆H₆
5. Алкандардын эң жөнөкөй өкүлү кайсы? А) Этан Б) Метан ✅ В) Пропан Г) Бутан