Орто кылымдар — б.з. V–XV кк. аралыгы (б.а. Батыш Рим империясы кулагандан соң Ренессанс/Улуу географиялык ачылыштарга чейинки мезгил).
Аймактык мозаика: Батыш Европа, Византия (Чыгыш Рим), Ислам цивилизациясы (Халифаттар), Скандинав дүйнөсү, Славян аймагы, Түрк-мусулман кагандык/султанаттары.
Башкы белгилер: феодалдашуу, шаарлардын жанданышы (XI–XIII кк.), диндин ролу (христианчылык/ислам), борбордошкон монархиялардын чыгуусу (XIII–XV кк.).
2) Феодалдык жер ээлөөчүлүк (феодализмдин өзөгү)
Феод (бенефиций, лен) — вассалга кызмат/ант үчүн жер же кийим-курал/пайда түрүндө «карматып берүү» укугу.
Иерархия: падыша → ири герцог/граф (сеньор) → дріб герцог/барон → рыцарлар → эркин/эркин эмес дыйкандар.
Вассалитет:«вассалдын вассалы – менин вассалым эмес» принциби → саясий парчалануу.
Экономика: агрардык (үч талаалуу системанын жайылышы), эмгек милдеттери, жердештик айырбас; кийин жарманкелер/цехтер менен шаар экономикасы жанданат.
3) Феодалдык мыйзамдар жана адилет
Кут (акыйкат) жана адат укугу: жергиликтүү адаттар (coutumes), феодалдык хартиялар, алод/аллодиум (эркин жеке үлүш) vs феод.
Феодалдык милдеттер: вассал – аскери кызмат, кеңеш, сеньор – коргоо, жер, адилет.
Чиркөө укугу: канондук укук (никеге, мураска, моралга тиешелүү маселелер), инквизиция айрым өлкөлөрдө.
Город хартиялары: шаарлар өзүн-өзү башкаруу, цехтик түзүм, соодагерлердин/ремесленниктердин укуктары.
4) Феодалдардын ич ара талаштары (согуштар жана кагылыштар)
Себептер: мурас талашы, жер/сеньориалдык укуктар, вассалдык антты бузуу, династиялык амбициялар.
Натыйжалар: саясий парчалануу, бекем чептер, рыцардык маданият, каражолдордун коопсуз эместиги.
Чоң кагылыштар мисалы: Пеленадагы «майда согуштар», Франция–Англия тиреши (Жүз жылдык согуш); Чыгышта: селжук–крестоносчу, монголдордун жортуулдары, аймактык бейликтин кармаштары.
