Жөнөкөй бөлчөктөр. Жөнөкөй бөлчөктөр менен арифметикалык амалдарды жүргүзүү. Жөнөкөй бөлчөктөрдү ондук бөлчөктөр түрүндө көрсөтүү.

---

Жөнөкөй бөлчөктөр

1. Жөнөкөй бөлчөктүн түзүлүшү

Жөнөкөй бөлчөк — бул $\frac{a}{b}$ түрүндөгү сан, мында $a$ жана $b$ — натуралдык сандар.

• $a$ — алымы (числитель), канча бөлүк алынганын көрсөтөт.
• $b$ — бөлүмү (знаменатель), бүтүн бирдиктин канча барабар бөлүккө бөлүнгөнүн көрсөтөт.

2. Жөнөкөй бөлчөктөрдүн түрлөрү

• Туура бөлчөк — алымы бөлүмүнөн кичине $(a < b)$ . Мындай бөлчөк 1ден кичине.
  • Мисал: $\frac{2}{5}, \frac{1}{4}$

---

Жөнөкөй бөлчөктөр менен арифметикалык амалдар

3. Кошуу жана кемитүү

• Бирдей бөлүмдүү бөлчөктөр: Алымдарын кошуп же кемитип, бөлүмүн өзгөртпөйбүз.
  • Мисал: $\frac{2}{7} + \frac{3}{7} = \frac{2+3}{7} = \frac{5}{7}$

4. Көбөйтүү жана бөлүү

• Көбөйтүү: Алымдарын өзүнчө, бөлүмдөрүн өзүнчө көбөйтөбүз.
  • Мисал: $\frac{2}{3} \times \frac{4}{5} = \frac{2 \times 4}{3 \times 5} = \frac{8}{15}$

---

Жөнөкөй бөлчөктөрдү ондук бөлчөккө айландыруу

Жөнөкөй бөлчөктү ондук бөлчөккө айландыруу үчүн алымын бөлүмүнө бөлүү керек.

• Мисал: $\frac{1}{2} = 1 \div 2 = 0.5$
• Мисал: $\frac{3}{4} = 3 \div 4 = 0.75$

Кээ бир учурларда бөлчөктү 10, 100, 1000 ж.б.у.с. бөлүмгө келтирүү менен да ондук бөлчөккө айландырууга болот.

• Мисал: $\frac{2}{5} = \frac{2 \times 2}{5 \times 2} = \frac{4}{10} = 0.4$