Чоңдуктардын жакындатылган мааниси жана сандарды тегеректөө
1. Чоңдуктардын жакындатылган мааниси
Кээ бир учурларда сандарды же чоңдуктарды так мааниси менен колдонуу мүмкүн эмес же зарыл эмес. Ошондо алардын жакындатылган маанилери колдонулат.
- Мисалдар:
- π санынын так мааниси чексиз, ошондуктан биз анын жакындатылган маанисин колдонобуз: π≈3.14
- Айрым эсептөөлөрдө 2≈1.41 деп алабыз.
- Жакындатылган теңдик белгиси ≈ деп белгиленет.
2. Сандарды тегеректөө
Сандарды тегеректөө — бул санды белгилүү бир разрядга чейин кыскартуу процесси. Бул эсептөөлөрдү жеңилдетүү үчүн колдонулат.
Тегеректөөнүн эрежелери:
- Кайсы разрядга чейин тегеректөө керектигин аныктоо.
- Мисалы, жүздүккө чейин, ондукка чейин же миңдикке чейин ж.б.у.с.
- Тегеректөө керек болгон разряддын кийинки цифрасын кароо.
- Эгер ал цифра 0,1,2,3,4 болсо, тегеректөө керек болгон разряддагы цифра өзгөрбөйт.
- Эгер ал цифра 5,6,7,8,9 болсо, тегеректөө керек болгон разряддагы цифраны бирге чоңойтобуз.
- Калган цифраларды алып салуу же нөл менен алмаштыруу.
- Эгер бүтүн сан тегеректелсе, кийинки цифралар нөлгө айланат.
Мисалдар:
- Жүздүккө чейин тегеректөө: 1378≈1400
- Тегеректөөчү разряд — жүздүк (3). Андан кийинки цифра — 7 (>5).
- Ошондуктан 3тү бирге чоңойтуп, 4 кылабыз. Калган цифралар нөлгө айланат.
- Ондукка чейин тегеректөө: 25.62≈25.6
- Тегеректөөчү разряд — ондук (6). Андан кийинки цифра — 2 (<5).
- Ошондуктан 6 өзгөрүүсүз калат, кийинки цифралар алынып салынат.
- Миңдикке чейин тегеректөө: 5.4981≈5.498
- Тегеректөөчү разряд — миңдик (8). Андан кийинки цифра — 1 (<5).
- Ошондуктан 8 өзгөрүүсүз калат.
3. Салыштырма жана абсолюттук ката
- Абсолюттук ката — чоңдуктун так мааниси менен анын жакындатылган маанисинин ортосундагы айырманын модулу.
- Формула: Δa=∣x−xa∣
- Мында: — так маани, — жакындатылган маани.
Мисал: Эгер 15.8ти 16га чейин тегеректесек:
- Так маани (x) = 15.8
- Жакындатылган маани (xa) = 16
- Абсолюттук ката: Δ