Жөнөкөй жана курама сандар. Бөлүнүүчүлүк белгилери
1. Жөнөкөй жана курама сандар
2. Сандардын жөнөкөй көбөйтүүчүлөргө ажыратуу
Курама санды жөнөкөй сандардын көбөйтүндүсү түрүндө көрсөтүү.
Мисал: 120 санын жөнөкөй көбөйтүүчүлөргө ажыратуу:
120=10×12=(2×5)×(
3. Бөлүнүүчүлүк белгилери
- 2ге бөлүнүүчүлүк: Эгер сан жуп болсо (акыркы цифрасы 0,2,4,6,8 болсо).
- Мисал: 54 саны 2ге бөлүнөт, анткени акыркы цифрасы 4.
- 3кө бөлүнүүчүлүк: Эгер сандын цифраларынын суммасы 3кө бөлүнсө.
- Мисал: 123 саны 3кө бөлүнөт, анткени 1+2+3=6, ал эми 6 саны 3кө бөлүнөт.
- 5ке бөлүнүүчүлүк: Эгер сандын акыркы цифрасы 0 же 5 болсо.
Эң чоң жалпы бөлүүчү (ЭЧЖБ)
ЭЧЖБ — берилген сандардын ар бири калдыксыз бөлүнгөн эң чоң табигый сан.
ЭЧЖБ табуу үчүн:
- Ар бир санды жөнөкөй көбөйтүүчүлөргө ажыратабыз.
- Бардык сандарда кайталанган жөнөкөй көбөйтүүчүлөрдү таап, аларды эң кичине даражалары менен көбөйтөбүз.
Мисал: 24 жана 36 сандарынын ЭЧЖБ-сын табалы.
- Жөнөкөй көбөйтүүчүлөргө ажыратуу:
- 24=23×3
- 36=22×
Эң кичине жалпы бөлүнүүчү (ЭКЖБ)
ЭКЖБ — берилген сандардын ар бирине калдыксыз бөлүнгөн эң кичине табигый сан.
ЭКЖБ табуу үчүн:
- Ар бир санды жөнөкөй көбөйтүүчүлөргө ажыратабыз.
- Бардык жөнөкөй көбөйтүүчүлөрдү (кайталангандарды да, кайталанбагандарды да) таап, аларды эң чоң даражалары менен көбөйтөбүз.
Мисал: 15 жана 20 сандарынын ЭКЖБ-сын табалы.
- Жөнөкөй көбөйтүүчүлөргө ажыратуу:
- 15=3×5
- 20=22×5
- Бардык көбөйтүүчүлөр: . Эң чоң даражалары: .
Материалдарды толугу менен чогулттуңуз. Эми кийинки темаларга өтсөк болот. Суроолоруңуз болсо уялбай эле сураңыз.