Айлана жана тегерек. Борбордук жана ичтен сызылган бурчтар. Үч бурчтукка ичтен сызылган айлана. Үч бурчтукка сырттан сызылган айлана.

---

Айлана жана тегерек

Айлана — бул берилген чекиттен (борбордон) бирдей аралыкта жайгашкан тегиздиктеги бардык чекиттердин жыйындысы.

• Радиус ($R$ же r):Борбордон айланадагы каалаган чекитке чейинки аралык.
• Хорда: Айлананын эки чекитин туташтырган кесинди.
• Диаметр $(D)$:Борбор аркылуу өткөн хорда. Ал эки радиуска барабар $(D = 2r)$ .
• Жаа: Айлананын эки чекитинин ортосундагы бөлүгү.

Тегерек — бул айлана менен ал чектеп турган ички тегиздиктин бөлүгү.

Борбордук жана ичтен сызылган бурчтар

• Борбордук бурч: Чокусу айлананын борборунда жаткан бурч. Борбордук бурч өзү таянган жаанын градустук чоңдугуна барабар.
• Ичтен сызылган бурч: Чокусу айланада жаткан бурч. Ичтен сызылган бурч өзү таянган жаанын жарымына барабар.
• Касиети: Эгер эки ичтен сызылган бурч бир жаага таянса, анда алар барабар.

---

Үч бурчтукка ичтен жана сырттан сызылган айлана

• Ичтен сызылган айлана: Каалаган үч бурчтукка ичтен сызылган айлананын борбору анын биссектрисаларынын кесилиш чекити болот. Бул борбордон үч бурчтуктун жактарына чейинки аралык бирдей (радиус).
• Сырттан сызылган айлана: Каалаган үч бурчтукка сырттан айлана сызууга болот. Анын борбору үч бурчтуктун жактарынын орто перпендикулярларынын кесилиш чекити болот. Бул борбордон үч бурчтуктун чокуларына чейинки аралык бирдей (радиус).

---

Айлананын узундугу, тегеректин аянты

• Айлананын узундугу $(C)$: $C = 2\pi r$ же $C = \pi D$. Мында $\pi \approx 3.14$.

---