Генетиканын мыйзамдары. Чиркелишкен тукум куучулук. Кроссинговер. Моно- жана дигибриддик аргындаштыруунун милдеттери, тукумдун жарымжартылай басымдуулугу жана чиркелишкен тукум куучулук. — Okupro

Главная / Предметы / Биология ЖРТ / Жалпы биология / Генетиканын мыйзамдары. Чиркелишкен тукум куучулук. Кроссинговер. Моно- жана дигибриддик аргындаштыруунун милдеттери, тукумдун жарымжартылай басымдуулугу жана чиркелишкен тукум куучулук.

Генетиканын мыйзамдары. Чиркелишкен тукум куучулук. Кроссинговер. Моно- жана дигибриддик аргындаштыруунун милдеттери, тукумдун жарымжартылай басымдуулугу жана чиркелишкен тукум куучулук.

🧬 Генетиканын мыйзамдары жана тукум куучулук түрлөрү

1. Мендельдин мыйзамдары

Грегор Мендель 19-кылымда буурчак өсүмдүгүндө жүргүзгөн тажрыйбаларынын негизинде тукум куучулуктун негизги мыйзамдарын ачкан.

1.1. Биринчи мыйзам — бир тектүүлүк (моногибриддик аргындаштыруу)

Эки гомозиготалуу ата-энени аргындаштырганда, F₁ мууну фенотип боюнча бир тектүү болот.
Мисалы: AA × aa → бардык F₁ Aa (басымдуу белги көрүнөт)

1.2. Экинчи мыйзам — белгилердин ажырашы

Гетерозиготаларды аргындаштырганда F₂ муунунда белгилер 3:1 катышта ажырайт (басымдуу:рецессивдүү).
Мисалы: Aa × Aa → 1AA : 2Aa : 1aa (фенотиптик катыш — 3:1)

1.3. Үчүнчү мыйзам — белгилердин көзкарандысыз ажырашы

Эгер эки же андан көп белги ар башка хромосомаларда жайгашса, алар көзкарандысыз берилет. Дигибриддик аргындаштыруу → фенотиптик катыш 9:3:3:1

2. Чиркелишкен тукум куучулук

Гендер бир хромосомада жайгашса, алар чиркелип тукумга бирге берилет.
Томас Морган муну дрозофила чымындары аркылуу далилдеген.
Чиркелген гендер бир гана кроссинговер учурунда бөлүнүшү мүмкүн.

3. Кроссинговер

Мейоз учурунда гомологдук хромосомалардын бөлүктөрү алмашып кетиши.
Гендердин жаңы айкалыштарын түзүп, өзгөрүүчүлүктү жогорулатат.
Чиркелген гендердин айрымдарын ажыратып жибериши мүмкүн.

4. Моно- жана дигибриддик аргындаштыруу

Моно — бир гана белги боюнча аргындаштыруу (мисалы: гүлдүн түсү).
Диги — эки белги боюнча аргындаштыруу (мисалы: гүлдүн түсү жана формасы).
Дигибриддик аргындаштыруу → фенотиптик катыш 9:3:3:1, эгер гендер көзкарандысыз берилсе.

5. Жарым-жартылай басымдуулук

Басымдуу ген рецессивдүү гендин таасирин толук баса албайт.
F₁ муунунда аралыктын белгиси чыгат.
Мисалы: кызыл гүл (RR) × ак гүл (rr) → кызгылт гүл (Rr).

6. Мааниси

Мендель мыйзамдары — генетиканын негизги таянычы.
Чиркелишкен тукум куучулук жана кроссинговер — эволюциядагы генетикалык өзгөрүүчүлүктүн булагы.
Моно жана дигибриддик аргындаштыруулар — селекция жана тукум кууган ооруларды изилдөөдө маанилүү.
Жарым-жартылай басымдуулук — белгинин аралыктын формасын түшүндүрөт.