Популяция. Түр. Түрдүн бөлүнүштөрү
1. Популяция деген эмне?
Популяция — бул белгилүү бир түргө таандык организмдердин тобу, алар белгилүү бир аймакта жашашат, эркин аргындашып көбөйө алышат жана жалпы генетикалык корго ээ.
Негизги белгилери:
- Бир түргө таандык болушу — бардык индивиддер бир түрдүн өкүлдөрү.
- Аймактык биримдик — бирдей экологиялык шарттарда жашашат.
- Генетикалык байланыш — эркин аргындашуу аркылуу гендер алмашат.
- Туруктуулук — узак убакыт бою сакталып турат.
Мисалы: Ысык-Көлдөгү чортондор популяциясы, Чүй өрөөнүндөгү жапайы алмалар популяциясы.
2. Түр түшүнүгү
Түр — бул түзүлүшү, физиологиясы, экологиялык талаптары боюнча окшош жана табигый шартта эркин аргындашып, тукум бере алган организмдердин тобу.
Түрдүн белгилери:
- Морфологиялык окшоштук (сырткы түзүлүшү окшош)
- Физиологиялык окшоштук (организмдин иштөө процесстери окшош)
- Генетикалык биримдик
- Аргындашканда тукум бере алат
Мисалы: Казак эли жеген кызыл алма менен Кыргызстандын сары алма сорту — бир эле Malus domestica түрүнө кирет.
3. Түрдүн бөлүнүштөрү
а) Географиялык түрчөлөр (подвиддер)
- Түрдүн ичинде ар башка аймактарда жашаган жана морфологиялык айырмачылыктары бар топтор.
- Мисалы: Европалык жана Азиялык күрөң аюу.
б) Экологиялык формалар
- Ар түрдүү экологиялык шартка ыңгайлашкан, бирок бир аймакта жашаган түр өкүлдөрү.
- Мисалы: бир көлдөгү балыктын ар кандай тереңдикте жашаган формалары.
в) Морфотиптер
- Сырткы көрүнүшү боюнча айырмаланган топтор.
- Мисалы: ак жана кара түстөгү чымчык түрлөрү.
4. Популяциянын мааниси
- Эволюциянын негизги бирдиги — өзгөрүү жана тандалуу популяция деңгээлинде жүрөт.
- Генетикалык ар түрдүүлүктү камсыздайт.
- Организмдердин жашоо чөйрөсүнө ыңгайланышын шарттайт.
