Главная / Предметы / Биология ЖРТ / Жалпы биология / Экологиянын негиздери. Экологиялык факторлор, организмдердин ортолорундагы мамиле түрлөрү. Организмдердин чектелген факторлорго ылайыкташуулары.
Экология — тирүү организмдердин бири-бири менен жана алардын жашоо чөйрөсү менен өз ара байланышын изилдеген илим. Терминди биринчи жолу 1866-жылы немис биологу Эрнст Геккель киргизген.
Экологиялык факторлор — бул организмдин жашоосуна түздөн-түз же кыйыр таасир этүүчү айлана-чөйрөнүн шарттары.
Абиотикалык факторлор — жаратылыштын жандуу эмес компоненттери:
Биотикалык факторлор — тирүү организмдердин бири-бирине тийгизген таасири:
Антропогендик факторлор — адам ишмердүүлүгүнүн таасири:
| Мамиле түрү | Түшүндүрмө | Мисал | | ---------------- | ------------------------------------------------------------- | --------------------- | | Конкуренция | Бирдей ресурстар үчүн атаандашуу | Арстан менен леопард | | Жырткычтык | Бир организм экинчисин өлтүрүп азыктануу | Бүркүт — коён | | Паразитизм | Бир организм экинчисинин эсебинен жашоо, ээсине зыян келтирүү | Тасма курт — адам | | Симбиоз | Өз ара пайдалуу жашоо | Кургуч курт жана бак | | Комменсализм | Бир организм пайда алат, экинчисине таасири жок | Ит — адам жашаган жер |
Чектелүү фактор — организмдин жашоосун, көбөйүшүн же таралышын чектеген айлана-чөйрө шарты. Бул Либихтин минимум закону менен түшүндүрүлөт: өсүмдүк же жаныбар өз жашоосун эң аз жетишпеген фактор чектейт.
