Макул ✅

👁👂 Сезүү органдары жана анализаторлор

1. Сезүүнү кабылдап-тараткычтар (анализаторлор)

Анализаторлор — бул сезүү органдары жана алар менен байланышкан нервдик түзүлүштөр, алар сырткы жана ички чөйрөдөн келген маалыматты кабыл алып, мээге жеткирет.

Анализатор үч бөлүктөн турат:

1. Рецептор — дүүлүктүрүүнү кабыл алат (көздүн тор кабыгындагы таякчалар жана кумурскалар, кулактын ички бөлүгүндөгү угуу клеткалары ж.б.).
2. Өткөрүүчү бөлүк — нерв аркылуу импульсту борборго жеткирет.
3. Борбордук бөлүк — мээнин тиешелүү зонасында маалыматты талдайт.

---

2. Көздүн түзүлүшү жана функциясы

Көз — көрүү анализаторунун перифериялык бөлүгү.

Тышкы түзүлүштөрү:

• Көз кабактары — коргоо милдети.
• Кирпиктер — чаңдан коргойт.
• Көз жаш бези — көздү нымдап, микробдорду жок кылат.

Ички түзүлүшү:

• Склера — ак катмар, коргоочу милдет аткарат.
• Мүйүз кабыкча — тунук катмар, жарыкты өткөрөт жана сындырат.
• Тамыр катмар — кан менен камсыз кылат.
• Күйүкчө (радужка) — көздүн түсүн берет, каректердин өлчөмүн жөнгө салат.
• Карек — жарык кирүүчү тешик.
• Линза (көз айнеги) — жарыкты сындырып тор кабыкка багыттайт.
• Тор кабык (сетчатка) — фоторецепторлор (таякчалар — жарыкты, кумурскалар — түстү кабыл алат).
• Качанча нерви — импульстарды мээге жеткирет.

Көрүү процесси: Жарык → Мүйүз кабыкча → Линза → Тор кабык → Импульс → Көрүү нерви → Мээнин көрүү борбору.

---

3. Кулактын түзүлүшү жана функциясы

Кулак — угуу жана тең салмакты сактоо анализаторунун перифериялык бөлүгү.

Түзүлүшү үч бөлүккө бөлүнөт:

1. Сырткы кулак

   • Кулак капталы (ушак) — үндү чогултат.
   • Тыңдоо каналы.
   • Даң (барабан) кабыкча — үндү термелүүгө айландырат.

2. Орто кулак

   • Үч сөөкчө: балка, үзөңгү, дөңгөлөкчө — үндү күчөтүп өткөрөт.
   • Евстахий түтүгү — басымды теңдейт.

3. Ички кулак

   • Улитка (улитка каналы) — үндү электр импульска айлантат (угуу рецепторлору).
   • Жарым тегерек каналдар — тең салмакты сактоо.

Угуу процесси: Үн → Кулак капталы → Даң кабыкча → Орто кулак сөөктөрү → Улитка → Импульс → Угуу нерви → Мээнин угуу борбору.

---

4. Сезүү органдарынын гигиенасы

• Көздү туура жарыкта иштетүү.
• Көздү чаңдан жана жаракаттан сактоо.
• Угуу органдарын катуу үндөн коргоо.
• Ушакты таза сактоо, бирок ичине терең тазалоо болбойт.
• Ооруларды убагында дарылоо.

---