🧠 Нерв системасы
1. Маңызы
Нерв системасы организмдеги бардык органдардын ишин координациялап, сырткы жана ички чөйрөгө тез жооп берүүнү камсыз кылат. Ал нерв импульстары аркылуу маалыматты жеткирет жана иш-аракетти жөнгө салат.
2. Нерв системасынын бөлүнүшү
I. Борбордук нерв системасы (БНС)
- Мээ жана жүлүн.
- Маалыматты иштетет, жооп реакцияларын түзөт.
II. Перифериялык нерв системасы (ПНС)
- Борбордук системадан чыккан нервдер жана нерв түйүндөрү.
- Маалыматты органдар менен БНСтин ортосунда ташыйт.
3. Мээнин түзүлүшү
-
Үч бөлүккө бөлүнөт:
- Алдыңкы мээ — ой жүгүртүү, эс, кабылдоо.
- Ортоңку мээ — кыймылдын жөнгө салынышы.
- Арткы мээ (сөөкчөк жана узун мээ) — дем алуу, жүрөк согуу, рефлекстер.
4. Жүлүн
- Омуртка каналында жайгашкан.
- Сырткы ак зат — импульсту өткөрөт.
- Ички боз зат — рефлекс борборлору.
- Негизги милдети: импульсту мээге жеткирүү жана жөнөкөй рефлекстерди аткаруу.
5. Нерв клеткасы (нейрон)
- Дендриттер — импульстарды кабыл алат.
- Аксон — импульстарды башка клетка же органга жеткирет.
- Нейрондор синапстар аркылуу байланышат.
6. Рефлектордук иймек (рефлектордук жаа)
- Рецептор (сезүү органынан импульс алуу).
- Афференттик нерв (маалыматты борборго жеткирүү).
- Борбор (мээ же жүлүн).
- Эфференттик нерв (жооп импульсун жеткирүү).
- Эффектор (булчуң же без).
📌 Мисалы: Кол ысык нерсеге тийсе, сигнал жүлүн аркылуу булчуңга өтүп, кол артка тартылат.
7. Нерв системасынын иштөөсүнүн жөнгө салынышы
- Нервдик жөнгө салуу — тез, так, кыска мөөнөттүү жооп.
- Гуморалдык жөнгө салуу (эндокриндик система) менен бирге иштейт.
8. Нерв системасынын гигиенасы
- Уйкуну жетиштүү алуу.
- Окуу жана эс алуу режимин сактоо.
- Стресстен алыс болуу.
- Дене жана акыл машыгуулары.
- Зыяндуу адаттардан алыс болуу (тамеки, алкоголь, баңгизат).
- Таза абада сейилдөө.
📌 Эскерүү: Нерв системасынын туура иштөөсү — организмдин бардык функцияларынын негизги шарты.
