---

🍽 Ашказан-тамак сиңирүү системасы

Ашказан-тамак сиңирүү системасы — тамакты механикалык жана химиялык жол менен майдалап, пайдалуу заттарды организмге сиңирүүчү система.

---

1. Ашказан-карын жолунун негизги органдары

1. Ооз көңдөйү

   • Тамакты чайноо (механикалык иштетүү)
   • шилекей бөлүнүү (амилаза ферменти крахмалды мальтозага ажыратат)

2. Жуткуч

   • Тамакты ашказанга өткөрүүчү булчуңдуу түтүк.

3. Өңгөч

   • Перистальтика аркылуу тамакты ашказанга жеткирет.

4. Ашказан

   • Тамакты кычкыл жана ферменттер менен иштетет (пепсин — белокторду ажыратат).
   • Ашказан сөөлү (HCl) бактерияларды жок кылат.

5. Он эки эли ичеги

   • Уйку бези ферменттери жана өт суюктугу түшөт.

6. Ичке ичегинин калган бөлүктөрү (ач ичеги, мите ичеги)

   • Негизги сиңирүү жана азыктарды канга соруу процесси жүрөт.

7. Калың ичеги

   • Сууну жана минерал заттарды соруп алуу.
   • Калдык массаны (изделбеген бөлүк) түзүү жана чыгаруу.

8. Түз ичеги жана заара чыгаруучу канал

   • Калдык массаны сыртка чыгаруу.

---

2. Тамак сиңирүү процесси

1. Механикалык иштетүү

   • Чайноо, эзүү, аралаштыруу.

2. Химиялык иштетүү

   • Ферменттер жана кислоталар менен майдалоо.

3. Соруп сиңирүү

   • Пайдалуу заттар канга жана лимфага өтөт.

---

3. Негизги ферменттер жана алардын функциясы

| Фермент | Кайда бөлүнөт | Таасири | | ------- | ---------------------- | ------------------------------------- | | Амилаза | Ооз көңдөйү, уйку бези | Крахмалды мальтозага ажыратат | | Пепсин | Ашказан | Белокторду пептиддерге ажыратат | | Липаза | Уйку бези | Майларды май кислоталарына ажыратат | | Трипсин | Уйку бези | Белокторду аминокислоталарга ажыратат |

---

4. Заттарды соруп сиңирүү

• Ичке ичеги — глюкоза, аминокислоталар, май кислоталары.
• Калың ичеги — суу жана минерал заттар.

---

5. Ашказан-тамак сиңирүү системасынын гигиенасы

• Тамакты убагында жана жакшы чайнап жеш.
• Өтө ысык же өтө муздак тамак жебөө.
• Гигиенаны сактоо (колду жууп тамактануу).
• Жеңил сиңимдүү жана пайдалуу тамактарды тандоо.
• Ашказан ооруларында дарыгер кеңешин алуу.

---